Không để sự “mập mờ” trở thành rào cản doanh nghiệp Việt
Nhìn vào số liệu tăng trưởng của thị trường TMĐT Việt Nam những năm qua, không ai có thể phủ nhận sức hấp dẫn của không gian số. Thế nhưng, đi sâu vào thực tế vận hành trước khi Luật mới có hiệu lực, một nghịch lý nhức nhối đang hiển hiện: thị trường càng lớn, rủi ro cho người tiêu dùng và gánh nặng cho người bán chân chính càng cao. Vấn đề cốt lõi nằm ở sự thiếu minh bạch và bất đối xứng thông tin nghiêm trọng.
Trên các trang mạng và ứng dụng trực tuyến, người mua hàng liên tục rơi vào "ma trận" giá. Các chính sách về giá, chi phí sử dụng dịch vụ, hay các chi phí ẩn như thuế, phí vận chuyển thường bị che giấu lắt léo và chỉ phát lộ ở bước bấm nút thanh toán cuối cùng. Đáng ngại hơn, các thuật toán hiển thị của nền tảng - vốn là "đất vàng" quyết định doanh số - lại vận hành như một chiếc hộp đen bí mật. Việc ưu tiên hay hạn chế hiển thị hàng hóa bị thao túng bởi dòng tiền quảng cáo của các gian hàng chộp giật, đẩy các sản phẩm nội địa có chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng vào thế bị cô lập.
Trong khi đó, một thực trạng đáng buồn khác là sự phân hóa năng lực công nghệ sâu sắc. Các doanh nghiệp nước ngoài và các tổng kho lớn dễ dàng làm chủ cuộc chơi nhờ tiềm lực tài chính. Ngược lại, các hộ kinh doanh cá thể, các hợp tác xã nông nghiệp truyền thống, cá nhân khởi nghiệp hay đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng biên giới, hải đảo lại hoàn toàn bế tắc. Họ sở hữu sản vật địa phương xuất sắc nhưng chịu rào cản quá lớn về chi phí kết nối hạ tầng số, không có kỹ năng vận hành gian hàng và gặp khó khăn khi đối mặt với các thủ tục hành chính phức tạp. Nếu không có sự can thiệp của Nhà nước, không gian số sẽ trở thành đặc quyền của các ông lớn, vô tình bóp nghẹt sức cạnh tranh của nội lực kinh tế.
Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7 (Ảnh minh hoạ do trí tuệ nhân tạo AI tạo dựng)
Chính sách kiến tạo nhằm phát triển kinh tế số bền vững
Để giải quyết dứt điểm những nút thắt này, Luật Thương mại điện tử ban hành đã thay đổi căn bản tư duy quản lý. Thay vì chạy theo thắt chặt, luật tập trung vào việc tạo đà phát triển thông qua việc xây dựng một môi trường giao dịch minh bạch tuyệt đối.
Tại Điều 9, Luật mới khẳng định cam kết mạnh mẽ của Nhà nước thông qua các cơ chế thúc đẩy lưu thông hàng hóa, dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhà nước khuyến khích các mô hình kinh doanh TMĐT mới, thúc đẩy sáng kiến đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện thuận lợi cho mọi tổ chức, cá nhân ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, tiêu dùng. Đặc biệt, chiến lược phát triển TMĐT nay được đặt trong tổng thể hệ sinh thái xanh, bền vững, có sự đầu tư xây dựng đồng bộ từ hạ tầng số, hạ tầng logistics đến hạ tầng thanh toán, được bảo đảm bằng nguồn lực ngân sách nhà nước rõ ràng.
Sự sòng phẳng trong giao dịch được luật hóa một cách chi tiết tại Điều 11, Điều 12 và Điều 13. Luật buộc các nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến phải công khai ở vị trí dễ thấy chính sách bảo mật, quyền nghĩa vụ các bên và phương thức giải quyết khiếu nại bằng tiếng Việt dễ hiểu. Đặc biệt, hệ thống phải hiển thị rõ ràng, chính xác chi tiết số tiền phải thanh toán (bao gồm trị giá hàng, thuế, phí vận chuyển) trước khi đặt hàng. Luật bảo vệ quyền chủ động của người mua khi yêu cầu hệ thống phải cung cấp cơ chế cho phép người dùng rà soát, sửa đổi thông tin trước khi giao kết, kể cả đối với các hệ thống hợp đồng tự động. Sau khi đặt hàng, toàn bộ dữ liệu này phải được hiển thị liên tục trong tài khoản để người dùng dễ dàng truy cập và đối chiếu.
Trợ lực đặc thù để nông sản Việt “cất cánh”
Bước chuyển biến mang tính cách mạng và nhân văn sâu sắc nhất của Luật TMĐT nằm ở Điều 10 với các chính sách hỗ trợ đặc thù hướng thẳng vào nhóm đối tượng yếu thế. Nhà nước đã chính thức định danh các chủ thể được hưởng cơ chế này bao gồm: hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo; hợp tác xã nông sản, ngành nghề truyền thống; doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ; doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật; đồng bào dân tộc thiểu số và tổ chức, cá nhân tại vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo.
Chính sách hỗ trợ không còn là những định hướng chung chung mà được hiện thực hóa bằng 5 giải pháp cụ thể:
Hỗ trợ chi phí kết nối hạ tầng số, thiết lập gian hàng chuyên nghiệp trên các nền tảng TMĐT.
Miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí đào tạo, tập huấn kỹ năng số, vận hành kinh doanh trực tuyến.
Hỗ trợ thực hiện nhanh chóng, giảm bớt rào cản từ các thủ tục hành chính liên quan.
Tạo điều kiện tiếp cận các chính sách ưu đãi về chuyển đổi số và chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia.
Xây dựng các mô hình điểm về TMĐT trực tiếp tại vùng khó khăn để người dân học tập, nhân rộng.
Khi những chính sách này chính thức đi vào cuộc sống, bức tranh kinh tế số sẽ có những chuyển biến vô cùng tích cực. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, một hợp tác xã nông nghiệp vùng cao không còn phải chịu cảnh bị ép giá hay bất lực nhìn sản vật hư hỏng vì không kịp đến tay người tiêu dùng. Họ sẽ được Nhà nước trợ lực kết nối công nghệ, mở gian hàng trực tuyến để đưa củ sâm, hạt ngô, quả vải đến tay hàng triệu người tiêu dùng cả nước với chi phí tối thiểu. Sự kết hợp giữa minh bạch hóa thị trường và trợ lực đặc thù chính là chìa khóa tháo gỡ mọi rào cản, biến TMĐT thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế số Việt Nam phát triển công bằng, chính trực và bền vững.
Còn nữa...
Luật Thương mại điện tử (kỳ 2): Phận định trách nhiệm chủ quản nền tảng để bảo vệ người tiêu dùng
Giang Nam – Hoàng Vũ