Trong những năm gần đây, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Trung Quốc không ngừng được mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng. Tại Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất vào ngày 24/6, các đại biểu đều đánh giá nông sản đang giữ vai trò quan trọng trong bức tranh thương mại song phương.
Ông Hà Vĩ, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam, phát biểu tại diễn đàn. Ảnh TTXVN
Tại Diễn đàn, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho biết, năm 2025, kim ngạch thương mại giữa hai nước vượt mốc 290 tỷ USD, trong đó nông sản là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nổi bật. Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam.
Đáng chú ý, trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung. Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai của Trung Quốc với thị phần trên 22%.
Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm gần hai phần ba tổng giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Mặt hàng sầu riêng tiếp tục dẫn đầu với hơn 941.000 tấn được xuất khẩu, mang về trên 3,4 tỷ USD.
Hiện đã có hơn 20 loại rau quả của Việt Nam được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường Trung Quốc. Đây là cơ sở quan trọng giúp nông sản Việt Nam từng bước mở rộng thị phần và xây dựng vị thế vững chắc tại thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán hàng hóa, hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Trung Quốc đang chuyển dịch theo hướng liên kết chuỗi giá trị toàn diện, từ sản xuất, chế biến đến logistics và tiêu thụ.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ phát biểu tại Diễn đàn (Ảnh VGP)
Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho rằng hai bên cần tăng cường xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững; đẩy nhanh tiến trình mở cửa thị trường, hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật và tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kiểm nghiệm, kiểm dịch.
Song song với đó, hạ tầng logistics xuyên biên giới tiếp tục được cải thiện. Các cơ chế thông quan nhanh, “luồng xanh” dành cho nông sản cùng hệ thống kho lạnh hiện đại đã giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, bảo đảm chất lượng hàng hóa khi đến tay người tiêu dùng.
Cũng theo Đại sứ Hà Vĩ, lợi thế địa lý giữa hai nước đang được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thông qua việc phát triển mạng lưới logistics đa phương thức, kết hợp đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không. Điều này góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản xuất khẩu.
Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc qua cửa khẩu (Ảnh minh hoạ)
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cho rằng dư địa tăng trưởng trong thời gian tới nằm ở các sản phẩm chế biến sâu.
Một trong những điểm nhấn của diễn đàn là vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ số trong hoạt động thương mại nông sản.
Các mô hình truy xuất nguồn gốc bằng mã QR hiện đã được áp dụng rộng rãi đối với nhiều sản phẩm xuất khẩu như sầu riêng, tổ yến và các loại trái cây chủ lực. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng mà còn tăng niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm Việt Nam.
Mô hình truy xuất nguồn gốc kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đang được thí điểm đối với sầu riêng xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc. Hệ thống số hóa toàn bộ quá trình từ vùng trồng, đóng gói, vận chuyển đến thông quan và kết nối trực tiếp với cơ quan quản lý.
Kết quả bước đầu cho thấy thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể. Nhiều lô hàng hiện chỉ mất khoảng 24 giờ, thậm chí 3 giờ để hoàn tất thủ tục, thay vì nhiều ngày như trước đây.
Các doanh nghiệp cũng kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và cơ chế “luồng xanh” đối với các đơn vị có lịch sử tuân thủ tốt. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tăng tính minh bạch, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả xuất khẩu.
Với nền tảng quan hệ hợp tác ngày càng chặt chẽ, nhu cầu thị trường lớn cùng sự hỗ trợ của công nghệ số và logistics hiện đại, thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc được kỳ vọng sẽ bước sang giai đoạn phát triển mới, không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng trong toàn chuỗi ngành hàng.
Minh Lý (t/h)